Długo odkładana decyzja o usunięcia zęba już zapadła, zabieg umówiony, więc wydawałoby się, że w chwili zakończenia ekstrakcji już po wszystkim. Najczęściej tak właśnie jest, jednak nie zawsze. Duże znaczenie ma bowiem trzymanie się zaleceń pozabiegowych, które nie tylko ograniczają dyskomfort, ale przede wszystkim znacząco zmniejszają ryzyko suchego zębodołu.

Suchy zębodół to poekstrakcyjne zapalenie zębodołu. Jest to rzadkie powikłanie, które zdarza się po ok. 5% ekstrakcji, najczęściej po chirurgicznym usuwaniu ósemek. Dochodzi do niego z powodu niewłaściwie gojącej się rany po wyrwaniu zęba, bezpośrednio na skutek braku naturalnej ochrony w formie skrzepu. Suchy zębodół występuje najczęściej do 7. dnia po ekstrakcji, gdy skrzep w ogóle się nie wytworzy, zostanie wypłukany lub zbyt szybko się rozpuści.

Standardowo po ekstrakcji w ranie formuje się skrzep. Skrzep po wyrwaniu zęba stanowi swojego rodzaju naturalny opatrunek – jest elementem procesu regeneracyjnego i chroni przed infekcją, stanowiąc barierę dla bakterii i resztek jedzenia. Zawiera on płytki krwi z czynnikami wzrostu, które przyspieszają cały proces gojenia. Problem tkwi w jego utracie. Wypłukanie skrzepu po usunięciu zęba grozi właśnie suchym zębodołem, który pojawia się najczęściej w pierwszych pięciu dniach po ekstrakcji.

Jak rozpoznać suchy zębodół? W zębodole zamiast skrzepu – najpierw ciemnego, później przypominającego białą błonę – widać na nowo świeżą ranę. Towarzyszą temu również nieprzyjemne objawy, szczególnie bardzo silny ból wynikający z odsłonięcia kości i nerwów, którego nie da się uśmierzyć ogólnodostępnymi środkami przeciwbólowymi.

Pacjenci, który przeszli w przeszłości walkę z objawami suchego zębodołu, zapamiętują głównie dotkliwy ból. Jest on silny oraz pulsujący i promieniuje do skroni, oka, żuchwy, szczęki czy ucha po stronie, gdzie przeprowadzona była ekstrakcja. Poekstrakcyjne zapalenie kości, które rozwija się zwykle między 2. a 4. dniem po usunięciu zęba, daje również inne objawy:

To pytanie zadaje sobie każdy pacjent, mierzący się z wypłukaniem skrzepu po wyrwaniu zęba. Czy to już suchy zębodół? Jego wystąpienie wiąże się z pojawieniem się wspomnianych już objawów. Niektóre oznaki suchego zębodołu można dostrzec gołym okiem, a świeża rana w zębodole po ekstrakcji zęba to zaledwie jedna z nich.

Przy suchym zębodole dochodzi do szybkiego nasilenia się stanu zapalnego, który objawia się nie tylko bólem, ale również zaczerwieniem tkanek wokół zębodołu. Zamiast galaretowatego skrzepu krwi widać wyraźny ubytek, natomiast w samej ranie może być do tego widoczna odsłonięta kość – białawe, szarawe lub żółtawe podłoże na dnie lub ściankach zębodołu.

Przyczyny suchego zębodołu dzielą się na czynniki mechaniczne, takie jak zasysanie powietrza w jamie ustnej (np. podczas picia przez słomkę) czy zbyt intensywne płukanie jamy ustnej, czynniki powiązane ze stylem życia, takie jak palenie papierosów czy intensywne treningi, a wreszcie czynniki biologiczne, w tym trudna ekstrakcja ósemek, zakażenie bakteryjne pochodzące z tkanek wokół zęba czy nawet stosowanie antykoncepcji hormonalnej.

Aby uniknąć suchego zębodołu, ogranicz czynniki ryzyka, związane z codziennymi nawykami w higienie jamy ustnej oraz żywieniu:

Suchy zębodół występuje najczęściej u pacjentów zmagających się ze schorzeniami powiązanymi ze spadkiem odporności i utrudnionym gojeniem się ran. Dotyczy to chorób ogólnoustrojowych, takich jak cukrzyca i nadciśnienie. Procesy regeneracji są zaburzone także u osób palących papierosy i e-papierosy oraz u osób cierpiących na stany zapalne dziąseł.

Szwy znacząco redukują ryzyko wystąpienia suchego zębodołu, natomiast nie stanowią 100% ochrony. Samo przekonanie, że użycie szwów wyklucza możliwość tego bolesnego powikłania, jest niestety mitem. Owszem, zaszycie rany, które zbliża do siebie brzegi, stanowi mechaniczne zabezpieczenie przed wypadnięciem skrzepu i zmniejsza wielkość samej rany.

Niestety, szwy nie zamykają rany hermetycznie, co oznacza, że skrzep nadal może ulec uszkodzeniu. Jeśli zatem ból po ekstrakcji, zamiast mijać, narasta, a dodatkowo towarzyszy mu nieprzyjemny zapach i smak, należy powrócić do stomatologa – istnieje ryzyko, że powodem jest właśnie suchy zębodół, który rozwinął się mimo założenia szwów.

Pojawienie się objawów suchego zębodołu naturalnie budzi postrach u pacjentów, którzy zaczynają się zastanawiać, czy to już czas na przyspieszoną wizytę kontrolną u stomatologa. Tymczasem suchy zębodół może zagoić się sam, bez interwencji stomatologa. Symptomy powinny z dnia na dzień być coraz mniej dokuczliwe i ustąpić w ciągu 7-10 dni.

Jeśli nie występują objawy alarmowe, należy skupić się na przyjmowaniu środków przeciwbólowych i odpowiedniej higienie jamy ustnej. Pacjent musi dbać o to, by w zębodole nie zalegały resztki jedzenia, płucząc jamę ustną po każdym posiłku. Ważne jest też stosowane odpowiednich płynów do płukania. Nie wolno stosować środków z alkoholem, zamiast nich lepiej stosować płyny o właściwościach antyseptycznych z chlorheksydyną.

W sytuacji, gdy ból jest już nie do zniesienia, a stan zapalny wokół zębodołu bardzo intensywny, najlepiej udać się do stomatologa. Takimi sygnałami ostrzegawczymi są też nieprzyjemny zapach ust i ropna wydzielina, a już na pewno gorączka, która jest alarmującym objawem ze strony organizmu. Lekarz ponownie oczyszcza ranę i w razie konieczności stosuje preparat regeneracyjny, tworząc odpowiednie warunki dla procesu gojenia.

Dentysta podczas wizyty po wypadnięciu skrzepu aplikuje środki o działaniu antyseptycznym i przeciwzapalnym oraz opatrunek tymczasowy. Jeśli pacjent zmaga się z obniżoną odpornością lub cierpi na choroby wydłużające procesy gojenia się tkanek, takie jak cukrzyca, może zalecić również antybiotykoterapię.

Proces regeneracji po dwóch tygodniach jest już zaawansowany, jednak suchy zębodół dalej będzie wyglądać jak niezagojona rana. Zębodół nie wygląda już natomiast jak ubytek, ponieważ wypełniony jest nową tkanką ziarninową. Zaczyna wówczas dochodzić do stopniowego zamykania się rany, a dolegliwości bólowe z dnia na dzień stają się lżejsze.

Jeśli ból nadal jest dokuczliwy, a zębodół nie jest wypełniony ziarniną, należy powrócić do stomatologa. Proces regeneracji nie przebiega bowiem poprawnie. Przyczyną mogą być czynniki zdrowotne bądź niestosowanie się do zaleceń zabiegowych, jednak niezależnie od niej, sytuacja wymaga kontroli specjalisty.

Kluczowe znaczenie w procesie regeneracji ma trzymanie się zaleceń pozabiegowych, w tym utrzymywanie odpowiedniego poziomu higieny jamy ustnej. Należy unikać zbyt intensywnego szczotkowania zębów i płukania jamy ustnej po stronie ekstrakcji. Przez co najmniej 72 godziny zabronione jest też picie przez słomkę, dotykanie rany językiem, jedzenie zbyt twardych pokarmów i palenie papierosów oraz picie alkoholu.

Aby przyspieszyć gojenie suchego zębodołu, które jest już powikłaniem po ekstrakcji, najlepiej powrócić do stomatologa, który zastosuje preparat regeneracyjny, a następnie stosować się do ogólnych zaleceń, szczególnie przez kolejne 7 dni, w których ryzyko wystąpienia suchego zębodołu jest najwyższe. W przypadkach, w których objawy mają charakter samoograniczający się, trzymanie się podstawowych zaleceń oraz stosowanie środków przeciwbólowych oraz przeciwzapalnych jest w zupełności wystarczające.