Zakładanie koferdamu upowszechniło się dopiero w ostatnich latach, jednak paradoksalnie koferdam nie jest niczym nowym. Idea osłaniania leczonego zęba przed resztą jamy ustnej narodziła się już w 1864 roku, kiedy nowojorski dentysta Sanford Barnum, zniecierpliwiony napływem śliny do wypełnianego zęba trzonowego, użył wodoodpornej serwetki. Stomatolog wyciął w niej otwór i ułożył wokół zęba, tworząc pierwowzór dzisiejszego koferdamu. Dlaczego obecnie traktowany jest jako nieodłączny element leczenia endodontycznego?

Koferdam to elastyczna gumowa membrana, w której za pomocą dziurkacza wycinany jest otwór na poddawany leczeniu ząb. Zakładany i mocowany jest za pomocą klamer i ramki, które utrzymują koferdam w odpowiedniej pozycji, co sprzyja uzyskaniu dobrych efektów leczenia. W dużym uproszczeniu, zakłada się go w celu zabezpieczenia pola zabiegowego, tj. aby odizolować leczony ząb od napływu śliny. Koferdam zabezpiecza tkanki miękkie przed zranieniami i oparzeniami chemicznymi, jakie rzadko powodują środki do leczenia ubytków i dezynfekcji kanałów.

Kwadratowa membrana, o długości 15 cm lub 13 cm w przypadku koferdamu dla dzieci, na początku może powodować dyskomfort. Korzyści płynące ze stosowania tego narzędzia są jednak niepodważalne. Koferdam poprawia komfort pracy lekarza, który bez obaw o takie detale, jak zabrudzenie pola zabiegowego czy przypadkowe połknięcie przez pacjenta narzędzi lub płynów, może skupić się na procesie leczenia. Poprawia on też widoczność i dostęp do pola zabiegowego, co sprzyja lepszym efektom leczenia.

Biorąc pod uwagę pierwsze użycie koferdamu w historii, to niepozorne narzędzie po raz kolejny udowadnia, że potrzeba jest matką wynalazków. Jego zalety zaczęto doceniać jednak dopiero w ostatnich latach, wraz z rozwojem stomatologii, w której bardziej docenia się precyzję zabiegową i czystość środowiska pracy. Wpłynął na to m.in. fakt, że skuteczniejsza dezynfekcja podczas leczenia kanałowego ogranicza ryzyko re-endodoncji, a odizolowanie leczonego zęba od śliny zwiększa trwałość materiału kompozytowego.

Podstawowym zadaniem koferdamu jest zapewnienie większej skuteczności zabiegowej i bezpieczeństwa. Koferdam stomatologiczny rzeczywiście spełnia oba te zadania, co wiąże się z licznymi korzyściami, zarówno z punktu widzenia dentysty, jak i pacjenta.

Chociaż jeszcze kilkanaście lat temu stosowanie koferdamu w endodoncji było w Polsce rzadkością, dziś jest ono złotym standardem w leczeniu kanałowym. Powód? Leczenie kanałowe bez koferdamu uchodzi za błąd w sztuce, a przede wszystkim stanowi zagrożenie dla pacjenta. Membrana chroni przed urazami jamy ustnej, podrażnieniami powodowanymi przez użycie piaskarki abrazyjnej czy przed działaniem środków bakteriobójczych stosowanych w leczeniu kanałowym.

Uważa się nawet, że leczenie kanałowe pod mikroskopem bez koferdamu byłoby praktycznie niemożliwe. Koferdam ułatwia poprawia bowiem dostęp do leczonego zęba, zwiększając precyzję zabiegu. Jest to jednocześnie bariera fizyczna, która przechwytuje wszystko to, co stanowi zagrożenie dla pacjenta. W przypadku leczenia kanałowego bardzo ważna jest wspomniana już ochrona przed przypadkowym połknięciem lub aspiracją (dostaniem się do dróg oddechowych) drobnych narzędzi i fragmentów materiałów wypełniających.

Koferdam, utrzymując suchość pola zabiegowego i stanowiąc barierę, rozwiązuje szereg problemów. Jakich? Wilgotne środowisko jamy ustnej może utrudniać pracę stomatologowi, zwłaszcza podczas leczenia zębów trzonowych. Leczenie w koferdamie ten problem rozwiązuje. Pomaga ono także odsunąć policzki i język, zwiększając pole widzenia, a także zapobiec parowaniu lusterka, co skraca czas zabiegu. Gumowa membrana zwiększa również skuteczność dezynfekcji kanałów korzeniowych, które podczas leczenia kanałowego bez koferdamu mogą być zanieczyszczone bakteriami z jamy ustnej.

Stosowanie koferdamu nie ogranicza się do leczenia kanałowego. Wprawdzie jest to narzędzie stosowane głównie w endodoncji, jednak jego właściwości doceniane są również w stomatologii zachowawczej i w protetyce. Szczególnie istotne są one w czasie wypełnienia ubytków, gdy stosowane są kompozyty wymagające suchego środowiska. Suche pole operacyjne pomaga ponadto przy cementowaniu koron lub mostów, wpływając na trwałość uzupełnień protetycznych.

Koferdam jest pomocny także w trakcie zabiegów wybielania zębów, podczas których chroni dziąsła i błony śluzowe. Doceniają to m.in. pacjenci z nadwrażliwością zębów, ponieważ koferdam skutecznie chroni przed podrażnieniami. Podczas wybielania zębów w gabinecie stosuje się koferdam w płynie aplikowany specjalną strzykawką na linię dziąseł. Jest to preparat światłoutwardzalny, który po naświetlaniu lampą staje się szczelną barierą niereagującą z materiałami wybielającymi.

Koferdam stomatologiczny zakłada się etapami. Najpierw dobierana jest klamra, pasująca do zęba kształtem i rozmiarem. Następnie w gumie do koferdamu wycina się otwór na ząb, mając na uwadze ustawienie otworu. Używa się do tego dziurkacza, który pozwala wybrać jedno z kilku ustawień wielkości. Właściwe zakładanie koferdamu wykonuje się zwykle metodą hybrydową – gumę zakłada się na klamrę poza jamą ustną, po czym całość zakłada się na ząb i gumę zsuwa się z klamry. Istnieją również inne metody zakładania koferdamu:

Na koniec stomatolog odwraca gumę przy zębie w kierunku dodziąsłowym i rozciąga gumę na ramce. Sporadycznie, jeśli jest to konieczne, lekarz stosuje specjalistyczną nitkę dentystyczną do uszczelniania gumy koferdamu lub koferdam płynny, sprawdzający się m.in. podczas zabiegów wybielania czy mikroabrazji szkliwa.

Koferdam stanowi bezcenny standard w stomatologii, ułatwiając pracę lekarzowi i podnosząc poziom bezpieczeństwa pacjenta. Jest on doskonałym dowodem na to, że czasem diabeł tkwi w szczegółach, bo nawet taki detal, jak koferdam stomatologiczny, może wpłynąć na efekty końcowe leczenia.